Yeniden Değerleme Oranı ve Etkileri

18.11.2011 Dr. Bumin DOĞRUSÖZ - 893 görüntülenme YAZDIR

Yeniden Değerleme Oranı ve Etkileri
18 Kasım 2011, A.Bumin DOĞRUSÖZ

Bilindiği gibi yeniden değerleme müessesesi vergi mevzuatımızdan, enflasyon düzeltmesi müessesesinin kabulü ile birlikte ve 1.1.2004 tarihi itibariyle kaldırılmıştır. Ancak pek çok kanunda, istisna, tarife, oran, miktar yahut tutarların endekslenmesinde yeniden değerleme oranının kullanılıyor olması sebebi ile Kanunda, Maliye Bakanlığının her yıl yeniden değerleme oranını belirleyerek ilan etmesine ilişkin düzenleme korunmuştur (Vergi Usul Kanununun mükerrer 298/B maddesi).

 Burada Maliye Bakanlığının yetkisi “bağlı yetki”dir. Yani özünde bu oranın ne olacağı, zaten kanunla belli edilmiş, Bakanlığa sadece bu oranı ilan etme yetkisi verilmiştir. Kanuna göre yeniden değerleme oranı, yeniden değerleme yapılacak yılın Ekim ayında (Ekim ayı dahil) bir önceki yılın aynı dönemine göre Türkiye İstatistik Kurumunun Üretici Fiyatları Genel Endeksinde (ÜFE) meydana gelen ortalama fiyat artış oranıdır.

 Türkiye İstatistik Kurumunun 3 Kasım’da Ekim ayının ÜFE artış oranını belirlemesi ile birlikte 2011 yılı yeniden değerleme oranı da belirli hale gelmiştir. Yani 2011 yılı yeniden değerleme oranı bu hesaba göre % 10,26’dır. Nitekim bu oran Maliye Bakanlığınca da 17.11.2011 tarih ve 28115 sayılı Resmi Gazete’de yayınlanan Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği ile de duyurulmuştur.

 Bu oran pek çok vergi, bazen istisna, harç, ceza, görevli mahkeme belirlenmesinde ölçüt gibi tutarda 2012’de yapılacak artış oranını ifade etmektedir.  Bu oranın etkileyeceği bazı önemli düzenlemeler şunlardır.

 Mesken kira gelirlerine 2011‘de 2.800 TL olarak uygulanan istisna tutarı ile işyerinde yemek vermeyerek ücretlilerine yemek bedeli ödeyen işverenlerin bu bedellerden ücretten istisna tutacakları (2011’de 10,70 TL -KDV Hariç- olarak uygulanan) tutar 2012’de % 10,26 oranında artacaktır. Gelir vergisi tarifesinin gelir dilim tutarları da % 10,26 oranında artacaktır. Gelir Vergisi Kanununun bu şekilde hesaplanan tutarların % 5’ini aşmayan kesirlerinin dikkate alınmayacağını hükme bağlayan mükerrer 123. maddesi uyarınca Maliye Bakanlığının, 2012’de konut kira gelirlerinin 3.000 Lirasının, ücretlilere ödenen yemek bedellerinin ise 11,70 lirasının istisna olacağını açıklaması beklenmektedir.

 Veraset ve İntikal Vergisinde istisnalarla birlikte matrah dilim tutarları da % 10.26 oranında artacaktır. Buna göre 2011 yılında evlatlıklarda dahil füruğa ve eşe intikal eden miras hisselerinde,  mirasçı başına 116.438,- TL olarak uygulanan istisna tutarı 2012 yılında 130.589,- TL’ye yükselecektir.

 Motorlu araç sahiplerince ödenecek motorlu taşıtlar vergisi ve maktu damga vergisi tutarları da % 10.26 oranında artacaktır. Pasaport, Ehliyet, yargı harcı gibi maktu olarak belirlenmiş pek çok harç tutarı de %10.26 oranında artacaktır.

 Vergi Usul kanununda yer alan pek çok had veya tutar da yeniden değerleme oranından etkilenmektedir. Örneğin nihai tüketicilere yapılan satışlarda fatura yerine yazar kasa fişi veya perakende satış fişi verebilme sınırı 2012 yılında 770,- TL olacak. Bu sınır halen 700,- TL’dir. Yine aynı şekilde mükelleflerin aldıkları iktisadi kıymet bedellerini amortismana tabi tutmaksızın doğrudan gider yazabilmelerine ilişkin sınır da 2012 yılında aynı şekilde artarak 770,- TL olacaktır.

 Yine Vergi Usul Kanununda maktu tutar olarak belirlenmiş cezalar da artıyor. Belge düzenlememe, vermeme veya almama, defterlere kanunla belirlenen sürelerde kayıt yapmama, adres değişikliğini süresinde bildirmeme, vergi kimlik numarası kullanmama, ikaza rağmen aracı durdurmama, muhasebe standartlarına uymama ve daha pek çok fiilin cezası 2012 yılında % 10.26 zamlı olarak uygulanacak.

 Emlâk Vergisi Kanununda matrahın hesabında vergi değerlerinin her yıl yeniden değerleme oranının yarısı kadar artırılarak uygulanması öngörülmüştür. Bu nedenle 2012 yılında emlâk vergisinin hesabına esas vergi değerleri de bu oran kadar artacaktır. Vergi oranında bir değişiklik olmadığına göre, bir başka deyişle, emlâk vergilerinin önümüzdeki yıl % 10,26 zamlı ödeneceği söylenebilir.

Yeniden değerleme oranı, sadece vergi mevzuatındaki düzenlemeleri etkilemiyor, başkaca mevzuatlara da etkiliyor. Örneğin trafik cezaları, İş Kanunu, Sosyal Güvenlik Kanunu ve Sendikalar Kanunu uyarınca kesilen idari para cezaları, Rekabet Kurulunca uygulanan para cezalarının tutarları da 2012 yılında % % 10.26 oranında artıyor.

YMM’ler tarafından yapılan tam tasdik ve KDV iade tasdik işlemlerinde, alt firma karşıt incelemesine tabi tutulması gereken had de, 2012 yılında % % 10.26 oranında artacak. Tam tasdik yaptırmayan mükelleflerin YMM raporu ile alabilecekleri iadenin sınırı ve tam tasdik sözleşmesi yapmış olanların YMM raporu ile iade alma haddi yeniden değerleme oranında artmaktadır.

 Öte yandan vergi beyannamelerinin serbest muhasebeci mali müşavirlere imzalatma yükümlülüğüne ilişkin üst sınır da yeniden değerleme oranına göre artmaktadır. Buna göre 2011 yılı mali tablolarına göre aktif toplamı 5.176.000,- TL ve net satışları 10.349.000,- TL’yi aşmayan kurumlar vergisi mükellefleri ile ticari, zirai ve serbest meslek kazancı dolayısıyla mükellef olanlar, 2012 yılında beyannamelerini (gelir, kurumlar, muhtasar ve KDV beyannamelerini) bir serbest muhasebeci mali müşavire imzalatmakla yükümlüdürler. (bu sınırları aşan mükellefler, dilerlerse, bir YMM’den tam tasdik hizmeti satın alabilirler. Sınırları aşmayan mükellefler de bir YMM’den tam tasdik hizmetini alabilirler. İhtiyari olan bu yola giden mükelleflerin, tasdik sözleşmesinin imza yetkisini de kapsaması durumunda beyannamelerini ayrıca bir serbest muhasebeci mali müşavire imzalatmaları söz konusu değildir.) Ancak 2011 yılında; hasılatı 173.000 lirayı aşmayan ve alım satım işi ile iştigal eden işletme defteri esasında mükellef olanlar, hasılatı 87.000 lirayı aşmayan ve alım satım işi dışındaki işlerle iştigal eden işletme defteri esasında mükellef olanlar, zirai işletme esasında verilendirilen çiftçilerden hasılatı 173.000,- lirayı aşmayanlar ile hasılatı 121.125,- lirayı aşmayan serbest meslek erbabı için beyannamelerini 2012 yılında imzalatma zorunluluğu söz konusu olmayacaktır. Öte yandan bu zorunluluk, sınırlara bakılmaksızın bütün noterler ile 3568 sayılı Kanuna göre yetki almış meslek mensupları için söz konusu değildir.

 Siyasi Partiler Kanununun 66 ve Ek 6 ncı maddesi uyarınca, bir siyasi partiye aynı yıl içinde yapılabilecek ayni veya nakdi bağışın toplam tutarı da her yıl yeniden değerleme oranında artmaktadır.

 Bu hadlerin 2012 yılında yeniden değerleme oranında artırılmış tutarları Maliye Bakanlığı tarafından Genel Tebliğlerle kamuya duyurulmaktadır. Önümüzdeki günlerde bu Tebliğler peş peşe yayınlanacak ve dolayısıyla yaşamın ve üretimin maliyeti asgari % 10.26 artacaktır. Bakanlığın Küsuratları yuvarlama yetkisi ve resmi rakamların önem taşıması dolayısıyla bu Genel Tebliğlerin izlenmesinde yarar vardır.

 Ancak Kanunlarda yeniden değerleme oranında artış öngörülen düzenlemelerin hemen hemen hepsinde Bakanlar Kuruluna ilgili tutar, had veya tarifeyi daha düşük oranda artırabilme yetkisi verilmiştir. İçerisinde bulunduğumuz global kriz ve ekonomik ortamda bu yetkinin kullanılarak kamusal yük artışının daha düşük oranda tutulmasında, mükelleflerin ödeyemeyecekleri yüklerle karşılaşmamaları ve üretim maliyetlerinin artmaması adına yarar vardır.